www.delphidunyasi.com  
emre_lineus@yahoo.com          
emre_lineus@delphidunyasi.com                                                                                                                     25 Mart 2005

RESİMLERİMİZİ BARINDIRACAK BİR FIREBIRD VERİTABANI TASARIMI VE BORLAND DELPHI UYGULAMASI İLE BU VERİTABANININ KULLANILMASI

Firebird 2.0 ’ın (http://firebird.sourceforge.net/) deneme testlerinin yapıldığı ve alpha sürümünün yayımlanmasının eli kulağında olduğu şu günlerde, açık kaynak kodlu İlişkisel Veritabanı Yönetim Sistemi (Relational Database Management System) olarak kendini ispatlamış olan bu veritabanın kullanımı gün geçtikçe yaygınlaşmaktadır.

Bu hususu dikkate alarak hazırladığım bu yazıda; tercih ettiğim araçlar ile bir firebird veritabanı tasarlayarak, bu veritabanı üzerinde temel işlemleri (veri görüntüleme, kayıt ekleme, kayıt arama, kayıt silme vb…) gerçekleştireceğimiz bir Borland Delphi (http://www.borland.com/delphi) uygulaması yazacağız. Başlıkta da belirtildiği gibi bu veritabanı resimlerimizi barındıran bir veritabanı olacak.

“Adım adım metodu” ile, yapacağım açıklamaların yeterince açıklayıcı olacağını umuyorum.

 

Veritabanı tasarımının yapılacağı ve ilgili uygulamanın çalıştırılacağı bilgisayarda firebird sunucusunun “süper sunucu” (superserver) olarak  kurulu olduğunu varsayarak (Firebird’ ün isteğe bağlı olarak klasik sunucu (classic) yada “süper sunucu” (superserver) olarak kurulumunun yapılabileceğini hatırlatmak isterim) devam etmek istiyorum. Eğer bilgisayarınızda firebird sunucusu yok ise devam etmeden önce http://prdownloads.sourceforge.net/firebird/Firebird-1.5.2.4 731-Win32.exe dosyasını bilgisayarınıza indirerek bu dosya aracılığıyla sunucuyu “superserver” olarak kurmalısınız. Burada “superserver” yapısını tercih etmemin sebebi, Firebird’ü geliştirenlerin Windows ortamında çalışacak bir firebird sunucusunun “superserver” olarak kurulmasını önermeleridir



Şekil 1: Firebird sunucusunun süper sunucu "superserver" olarak kurulması

Veritabanı tasarımı ve yönetimi yaparken, hem görsel desteği mevcut hem de SQL ifadeleri yazıp, görüntüleyebileceğimiz birçok araç olmasının yanında; kullanım rahatlığı ve ücretsiz olması (freeware) nedeniyle üç araç kullanıyorum:

 Birincisi fenisql.exe  firebird ilişkisel veritabanı tasarımı ve yönetimı aracı. GPL (General Public Licance) altında dağıtılıyor. Bu aracın temin edildiği site aynı zamanda firebird veritabanına erişim sağlayan kendi Delphi ve Kylix komponentlerini dağıtıyor. Yine  bunlar da GPL altında.

İkincisi IBEasy+.exe. Bu araç freeware yani ücretsiz. Programın Interbase/Firebird için birarada desteği mevcut.

Üçüncüsü, sourcefourge.net üyesi olan flamerobin.exe. Özellikle firebird için geliştirilmiş tamamen açık kaynak kodlu ve ücretsiz bir uygulama.

Biz burada ikinci ve üçüncü araçlardan faydalanacağız.

Flamerobin aracılığıyla bir firebird veritabanı oluşturuyoruz:

          Flamerobin yüklendikten sonra ilk çalıştırıldığında, program için başka firebird sunucularının ve veritabanlarının sicile geçirilebileceğini söyleyen bir mesaj karşımıza çıkacaktır. Tamam butonuna bastıktan sonra Şekil 2’deki pencere ekrana geliyor. Görüldüğü gibi sistemimizde, yüklü bir firebird sunucusu mevcut olduğu için “localhost” adında bir sunucu bu yüklü firebird sunucusunu zaten temsil etmektedir. Sunucumuzda yeni bir veritabanı oluşturmak için "localhost” yazısına sağ tıklayıp, “Create new database” komutunu veriyoruz. (Şekil 3)

Firebird, istemci/sunucu (client/server) uygulamalarda başarı ile kullanılmasının yanısıra; Paradox ya da Access veritabanı gibi yerel (local) olarakta kullanılabilmektedir. Sistemimizde yüklü bir firebird sunucusu olduğunda programın bu sunucuyu localhost olarak tanımlaması ve host adresi olarak 127.0.0.1 değerini vermesi bu sebepledir. “Localhost” üzerinde açılacak Şekil 3 te görülen popup menüden “Server registration info” komutu verilerek bu durum görülebilir.  

 
Şekil 2 : Localhost  adındaki  sunucumuz.  Şekil 3 : "Create new database" komutu

 Karşımıza gelen “Create New database” penceresini ben Şekil 4’teki gibi doldurdum.
 Burada “Database path” ile, oluşturacağımız veritabanının yolu ve veritabanımızın ismi (örn: Resimlerim.fdb) belirtiliyor.

“Username” ve “Password” ise firebird sunucuya giriş için gerekli yönetici adı ve şifresi olup benim sunucum için olduğu gibi diğer tüm firebird sunucularda varsayılan (default) olarak gelen ve sırasıyla “SYSDBA” ve “masterkey” olan değerleri kullandım.
 “Charset” veritabanının kullanacağı karakter setini temsil eder.
 Veritabanı blok yapılardan oluşmuştur ve bu blok yapılara page adı verilir. Sunucunun yönetimi ve girişler blok blok yapılır.  “Page size” veritabanı bloklarının byte olarak büyüklüğüdür. “Page size” değerinin yüksek olması sunucu performansını olumsuz yönde etkiler.
                “SQL Dialect”  deyimi 1 ve 3 değerlerini alabilmektedir. 1 değeri Interbase 5 için, 3 değeri Interbase 6 / Firebird için verilmektedir.


Şekil 4 : Yeni bir firebird veritabanının tanımlanması

Create butonuna basıldığında C: dizini altında yukarıdaki paramaetrelere sahip firebird veritabanımız oluşturulmuş olacaktır. Yani “RESIMLERIM.FDB”…

Eğer aşağıdaki gibi bir hata mesajı alırsanız ve veritabanını oluşturamazsanız, “Page Size” değerini düşürerek; mesela 2048 yaparak tekrar denemelisiniz


Şekil 5 : Büyük "Page size" değerinden kaynaklanan hata mesajı

Tabloda İndeks (Index) oluşturma:
             İndeks oluşturmak özellikle veritabanında yapılacak aramalarda hızlandırma sağlayacaktır. İndekslenen alanlar üzerinde yapılan arama sonuçlarının daha hızlı geriye dönmesi için indeks kullanmak gerekir. Özellikle kayıt sayısı büyük veritabanlarında kaydadeğer bir hızlandırma sağlayacaktır. Gereksiz yere indekslenen alanlar ise veri girişi, güncelleme ve kaydetme gibi işlemlerin yavaşlamasına neden olacaktır.

             Bizim veritabanımızda indekslenecek alanlarımız, RESMINADI ve EKLENMETARIHI alanlarıdır. Çünkü, yazacağımız programda, kullanıcının kayıtlı resimleri resmin adına göre yada ekleniş tarihine göre arama imkanının olmasını sağlayacağız.

               IBEasy+ ana formunda tablomuz seçili iken, sağdaki “Modify” butonuna basarak tablomuzu açalım. Önce, RESMINADI alanı için artan bir indeks oluşturalım. Bunun için “Index” başlığına tıkladıktan sonra “New index” komutunu verirsek imleç “Index name” girişine odaklanır. İndeks adını buradan giriyoruz. Benimkisi ARTANAD. Hemen yandan “Index order” bölümünden indeksimizin artan mı azalan mı olacağını belirtiyoruz. “Ascending” yani artan indeks seçiyoruz. “Unique” kısmından ise indeksimizin benzersiz (birbirinden farklı) değerlere sahip olup olmayacağını belirliyoruz. Bu indeksi kullanacak alan veya alanlardaki değerlerin kendi içlerinde birbirinden farklı olmasını istediğimiz için “Yes” seçili olmalı. Zira aynı isimde ada sahip iki yada daha fazla resim adı istemeyiz. Son olarak “Fields” alanına tıkladığımızda karşımıza gelen “Index fields” (indeks alanları) penceresinden indekslenecek alanlarımızı belirliyoruz. Dikkat edilmesi gereken nokta; eğer birden fazla alanı indeksleyeceksek, sağdan sola aktaracağımız ilk alanın ne olacağıdır. Çünkü indeks öncelikle bu alana göre sıralanacaktır. Biz, alan olarak sadece RESMINADI alanını sağdan sola aktarıyoruz ve bu alanın indekslenmesi gerektiğini belirterek OK butonu ile onaylıyoruz. (Şekil 9). İndeksin oluşturulmasını bitirmek için OK butonuna basıyoruz.


Şekil 9 : İndeks alanlarının belirlenmesi    

Veritabanımız için oluşturduğumuz diğer indeksler ve özellikleri ise Şekil 10’ da gösterilmiştir. Tablomuzu kaydederek çıkmayı unutmuyoruz.


Şekil 10 : Tablomuz için oluşturduğumuz indeksler

    Bu işlemlerden sonra tablomuzun SQL ifadesi şöyle olacaktır:

Şekil 13 : “ZConnection1” bileşeninin ayarlanmış özellikleri

              Veritabanımızı belirttikten sonra “User” (kullanıcı adı) karşısına veritabanımızı tasarlarken kullandığımız “SYSDBA” değerini ve “Password” (şifre) karşısına “masterkey” değerini girerek, tüm bağlantı özellklerini belirledikten sonra veritabanı ile bağlantımızı aktif hale getirdiğimizde hata mesajı almayı önlüyoruz.
 
Veritabanı uygulamalarına yabancı olmayanlar “LoginPrompt” özelliğine de yabancı değildirdirler. Bu özellik,  veritabanı ile bağlantı kurmaya çalışan istemci uygulamaların veritabanına girişini bir kullanıcı adı ve şifre ile doğrulamalarını ister. Eğer veritabanınıza, kullanıcı adı ve şifreyi bilmeyenlerin girmelerini istemiyorsanız bu özelliği “True” olarak ayarlayabilirsiniz. “True” olarak ayarlandığında uygulamamız başladığında veya uygulamamız ile veritabanı bağlantısının kesilip tekrar bağlantı kurulmaya çalışılması esnasında bir onay penceresi ile kullanıcı adı ve şifresinin girilmesi istenecektir.
 
Gelelim “TransactIsolationLevel” özelliğine. Veritabanının çoklu kullanımlarında veritabanı üzerinde diğer kullanıcılar tarafından yapılan değişikliklerin kullanıcı tarafından görüntülenip görüntülenmeyeceği gibi özellikleri bu özellik belirliyor. “tiNone” değeri ile programımızın sadece program içinden yapılan veritabanı değişikliklerini göstereceğini belirtiyoruz. Bir ağ ortamında ise “tiReadCommitted” seçeneğini vererek tüm kullanıcılar tarafından yapılan değişikliklerin bizim programımız içinden görünebilmesini sağlayabilirdik.
 
Önemli olan bir diğer özellik ise “Properties” kısmı. Buradan veritabanı bağlantısı ile ilgili diğer istenen tüm özellikler verilebilmektedir. Bu da veritabanı ile iletişim adına daha çok seçenek sunar. “TStrings” tıklandığında karşımıza gelen editörden “codepage=WIN1254” yazıyoruz. Biz veritabanımızı Türkçe karakter desteğine göre tasarlamıştık. Veritabanımız Türkçe karakter desteği verirken istemci uygulamanın da bu desteği bilmesi gerekir ki veritabanı işlemlerinde (okuma, yazma, silme, arama vb…) karakterlerin tanınmamasından oluşacak hatalar engellensin. İşte bu ifade istemci uygulamamızın Türkçe karakterleri tanımasını sağlar.


Şekil 14 : “String List Editor”

Son olarak; veritabanı üzerinde değişiklikler yapmamızı engelleyen “ReadOnly” özelliğinin “False” değerini “True” olarak değiştirdikten sonra “Connected” özelliğini “True” yapıyoruz ve eğer bir hiçbir hata mesajı almıyorsak veritabanına (C:\RESIMLERIM.FDB) bağlantıyı gerçekleştirmişiz demektir.

                            İkinci bileşenimiz TZQuery bileşeni. Bu Zeos bileşeni veritabanı işlemlerinin yapılmasından sorumlu olan bileşendir ve SQL ifadeleri ile veritabanı üzerinde denetimi sağlar. Programımızın kalbi bu bileşende atar desek yeridir. Bu bileşenden formumuzda 2 tane var ve biri veritabanındaki kayıtların sayısını tutmaktan diğeri veritabanı üzerinde işlemler yapmaktan sorumlu olan bileşen. Daha belirgin olması için birincinin adını “ZQueryIstatistik”, ikincinin adını “ZQueryAlVer” olarak değiştirerek işe başlayalım. Her iki bileşenin yapılandırılmış özellliklerini Şekil15’ te bulabilirsiniz.


 Şekil 15 : “ZQueryIstatistik” ve“ZQueryAlVer” bileşenlerinin yapılandırılmış özellikleri



Her iki bileşen için de “Connection” özelliği olarak “ZConnection1” giriyoruz. Yani az önce yapılandırdığımız ZConnection1 bileşeninin kurmuş olduğu veritabanı bağlantısını (C:\RESIMLERIM.FDB) ve özelliklerini kullanacağımız anlamına geliyor.

             SQL özelliği ile devam etmek istiyorum. Burada hangi SQL ifadesinin ne işe yaradığını söyleyeceğim ve çoğu kitaptan bulabileceğiniz SQL ile ilgili detaylara girmeyeceğiz. “TStrings” tıklandığında açılan SQL editor penceresine SQL ifadeleri yazarak hazırlamaya başlıyoruz:


Şekil 16 : “ZQueryIstatistik” SQL ifadesi


Şekil 17 : “ZQueryAlVer” SQL ifadesi


“EMRE” veritabanı tablomuzun adıydı. İlk ifadede “Count(*)” bölümü ile veritabanındaki toplam kayıt sayısı hesaplatılıyor. Bu ifadenin kullanımı özellikle önemlidir. Çünkü ZQueryIstatistik bileşeninin “RecordCount” özelliğine karşılık gelir. Ancak eğer “Record Count” çağrımı ile toplam kaydı öğrenmeye çalışsaydık tüm veritabanı verilerinin istemci uygulamamıza taşınması anlamına gelen ve özellikle istemci / sunucu uygulamalarda hiçte önerilmeyen bir durum ile karşı karşıya kalırdık. Biz, “RecordCount” yerine toplam kayıt sayısını veren bu SQL ifadesini kullanarak veri sayısını veritabanı sunucusu tarafında yani yerinde hesaplatıyoruz.

SQL ifadesini çalıştırmak için ZQueryIstatistik  bileşeninin “Active” özelliğini “True” yaptığımızda SQL ifadesi işletilmiş olacaktır. Peki geriye dönen değeri nasıl öğreneceğiz? Evet, Formdaki ZQueryIstatistik bileşenini sağ tıklayıp “Fields Editor…” komutunu veriyoruz. Açılan pencere, ilgili SQL ifadesine göre oluşturulan veritabanı alanlarının gösterildiği ve bu alanların forma bir bileşenmişçesine ilave edilmesini sağlayan bir pencere. Pencere içinde tekrar sağ tıklayıp “Add all fields” komutunu verdiğimizde “COUNT” adında ve “TIntegerField” tipinde bir alanın eklendiğini görebiliriz. Bu alan sadece bu pencereye eklenmekle kalmaz; az önce belirttiğim gibi Forma ‘da bir bileşen gibi aynen eklenir ve “ObjectInspector” penceresi altından kullanılabilir. Bu alanın uygulalmamız içindeki adı ise “ZQueryIstatistikCOUNT” tir. İşte bu alan yardımı ile SQL ifademizden geri dönen değeri öğreneceğiz. Programın içinden aldığım bir kod parçası buna bir örnek teşkil ediyor:

çooook teşekkürler